دانشكده ارتباطات
پایان‌نامه كارشناسي ‌ارشد مدیریت رسانه
عنوان پايان‌نامه:
پیشنهاد الگوی آرایش رسانهای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران
در فضای نوین رسانهای جهان
محقق:
اسماعیل ارجمندی
استاد راهنما:
دکتر عبدالعلی علی عسکری
استاد مشاور:
دکتر سیاوش صلواتیان
پاییز 1393
شکر شایان نثار ایزد منان که توفيق را رفیق راهم ساخت تا اين پایان‌نامه را به پايان برسانم.
از استاد فاضل و اندیشمند جناب آقای دکتر عبدالعلی علی عسکری به‌عنوان استاد راهنما که همواره نگارنده را مورد لطف و محبت خود قرار داده‌اند و همچنین جناب دکتر سیاوش صلواتیان استاد مشاور و دوست عزیزم کمال تشکر را دارم.
همچنین از استادان فرزانه و فرهیختهای که با مصاحبه‌ها و مشاوره‌های دقیق و عمیق مرا یاری نمودند .
از آنان که در راه کسب دانش راهنمایم بودند.
و از آنان که نفس خیرشان و دعای روح‌پرورشان بدرقه‌ی راهم بود.
پروردگارا حسن عاقبت، سلامت و سعادت را برای آنان مقدر نما .
به‌پاس قدردانی از قلبی آکنده از عشق و معرفت که محیطی سرشار از سلامت و امنیت و آرامش و آسایش برای من فراهم آورده است، همدلی که صبور و صمیمی مرا در راه رسیدن به اهداف عالی یاری میرساند؛ همو که حس تعهد و مسئولیت را در زندگی‌مان تلالویی خدایی داده است؛ این پایان‌نامه تقدیم همسرم مهربانم می‌گردد.
همچنین از پدر و مادر عزیزم تشکر می‌نمایم که در همه زندگی پناه خستگی‌ام بوده‌اند.
سخن نگارنده:
زندگی امروز، در عصر روند تحولات پرشتاب رقم می‌خورد و این تحولات بیش از همه، بر عرصههای تصمیمسازی و سیاست‌گذاری تأثیر گذارده است. عرصه رسانه نیز از این دگردیسی و تطورات چشم‌گیر و تصمیمسازی‌های پرفشار بی‌بهره نمانده است و در مواجهه و ملازمت با چالش‌هایی نظیر، تنوع و تکثر گونههای رسانه‌های نوین، شتاب روزافزون تطورات مخاطب و تکنولوژی، پیچیدگی رقابت تنگاتنگ در سپهر جهانی و منازعه پارادایمی اسلام و غرب در حوزه رسانه و پاسخگویی به نیازهای متنوع مخاطب متکثر داخلی و جهانی، به یکی از چالش‌برانگیزترین حوزههای تصمیمسازی بدل شده است.
در پاسخ آکادمیک به این نیاز و مبتنی بر مطالبه مقام معظم رهبری در خصوص برتافتن آرایش رسانه‌ای کارآمد،‌ برای نیل و رعایت الزام مأموریت محوری رسانه ملی، ایدهی «الگوی طراحی آرایش رسانه‌ای» پرورده گردید. اما ازآنجاکه «آرایش رسانه‌ای» مفهومی است که تاکنون بدان پرداخته نشده و ادبیاتی بومی برای آن در دانش ارتباطات تولید نشده است و درواقع تحقیق حاضر، نخستین گام برای رمزگشایی این تعبیر است،‌ لذا مفتخریم که تحقیق حاضر بر پایه دانش اساتید کشور و در راستای بومی‌سازی تصمیم‌سازی در حوزه رسانه و تدوین الگوی بومی طراحی آرایش رسانه‌ای، به‌عنوان یک بررسی اولیه و مقدماتی در روش‌های‌ طرحریزی استراتژیک و بر پایه مدیریت استراتژیک که دانش پاسخ به نیاز سیاست‌گذاری منسجم در جوامع مختلف است و همچنین دانش مدیریت عمومی، نگارش یافت.
استفاده از دانش غربی برای طراحی الگوی آرایش رسانه‌ای جمهوری اسلامی، نسخه‌ای است که پاسخگوی نیازهای متفاوت رسانه ملی ما نخواهد بود و بهره‌گیری از آن سرابی است که رهزن حقیقت خواهد شد. لذا لزوماً می‌بایست به الگویی تکیه نمود که برآمده از دانش بومی و انحصاری اندیشمندان ‌همین مرزوبوم باشد. اینکه این نوشتار تا چه حد در این ادعا موفق بوده است، منوط به ارزیابی اهل‌فن است. ضمن آنکه نگارنده مدعی آن نیست که این سند علمی، عاری از خطاست. چراکه به دلیل استفاده از روش گراندد تئوری، متکی بر جمع‌بندی محقق است و بضاعت علمی حقیر به‌قدر همین وجیزه پیش روست. اما به‌هرتقدیر تلاشی است ناچیز و البته درخور اعتنا، در راه اعتلا و استغنای کشور!
چکیده:
«آرایش رسانه‌ای کارآمد» الزام اصلی مأموریت صداوسیماست که «مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه» میباشد، لذا ضرورتاً باید الگویی برای تنظیم آرایش رسانهای تدوین گردد تا با برتافتن آن الگو، صداوسیما مأموریت خود را محقق و در مواجهه با امپریالیسم رسانهای دشمن، بر تهدیدات آن نیز فایق آید. بر این ‌اساس پرسش اصلی تحقیق حاضر این است که، الگوی آرایش رسانهای صداوسیمای جمهوری اسلامی، چگونه باید باشد؟ که در کنار این مسئله، به بررسی شرایط نوین فضای رسانه‌ای جهان برای انطباق با شرایط جدید و همچنین، آشنایی با حوزهها و جوانب آرایش رسانهای نیز می‌پردازد. برای پاسخ به این پرسش، تحقیق حاضر به‌صورت کیفی انجام شد و گردآوری داده‌ها نیز به روش مصاحبه عمیق با 15 کارشناسان خبره از اساتید علوم ارتباطات و مدیریت رسانه، سینما، علوم نظامی، علوم سیاسی و دانش مدیریت استراتژیک انجام گرفت که پس از استخراج و کدگذاری داده‌ها به‌صورت گام‌به‌گام و مرحله‌به‌مرحله از مصاحبه‌ها، به کدگذاری باز، محوری و گزینشی، مقوله‌بندی پرداخته شد. با به اشباع رسیدن مقولات و اتصال و پیوند مقولات اصلی، طرح نظری بزرگ‌تری شکل گرفت و یافته‌ها به‌آرامی شکل نظریه بر خود پذیرفت. از این طریق تدوین الگوی موردنظر مورد مداقه قرار گرفت.
طراحی الگوی موردنظر که به‌صورت ترکیبی بر مبنای طرح‌ریزی در دانش مدیریت استراتژیک و برنامه‌ریزی در مدیریت عمومی شکل گرفته، پس از تعریف و تبیین مفهوم «آرایش رسانه‌ای» به الگوی گام‌به‌گام برای طراحی آرایش رسانه‌ای رسید که شامل 14 گام‌ اصلی است که شامل موارد زیر می‌باشد: پیش‌گام. تنظیم عقبه آرایش رسانه‌ای 1.تعیین رویکردهای طراحی 2. تفکیک پارادایم 3. ‌تنظیم اصول و قواعد طراحی آرایش 4. تعیین نوع آرایش رسانه‌ای آفندی، تهاجمی، متقارن و نامتقارن، 5. شناخت وضع موجود و استعداد نیروی خودی و غیر 6. ترسیم وضع مطلوب و برآورد وضعیت از فضای نوین رسانه‌ای 7. تعیین حوزه نفوذ و کانون تمرکز تمدنی و اولویت‌ها و نیازسنجی جامعه و نظام 8. تنظیم حوزه‌های آرایش رسانه‌ای و قالب‌ها و گونه‌های رسانه‌ای 9. سازمان‌دهی، نهادسازی و تنظیم زنجیره تأمین 10. تبیین اهداف،‌ مأموریت و چشم‌انداز کل و جزء 11. تأمین منابع انسانی و امکانات 12. هدایت و رهبری 13. انتشار کیفی و کمی پیام 14. نظارت و ارزیابی، آسیب‌شناسی مجدد، بازطراحی و به‌روزرسانی.
کلیدواژه‌ها:
آرایش رسانهای، رقابت در سپهر رسانه‌ای، قدرت نرم، دیپلماسی عمومی، مدیریت استراتژیک رسانه، صداوسیما، ادغام رسانهای، همگرایی رسانهای، آرایش رسانهای متقارن و نامتقارن
فهرست
فصل اول: کلیات1
1-1. مقدمه2
2-1. بيان مسئله2
3-1. ضرورت و اهمیت تحقیق:4
4-1. اهداف تحقیق6
5-1. سؤالات تحقیق6
6-1. فرضیه‌ها7
7-1. تعریف مفاهیم7
فصل دوم: مبانی نظری12
1-2 مقدمه13
2-2 بررسی تحقیقات پیشین13
1-2-2 تحقیقات داخلی13
1-2-2 تحقیقات خارجی18
3-2 نظریات مربوط به تحقیق21
1-3-2 مدیریت استراتژیک، ‌مدیریت عمومی و مدیریت رسانه22
1-1-3-2 رویکردهای مدیریت رسانه23
2-1-3-2 ضرورت توجه توأمان به سه منظر و گفتمان حاکم بر مدیریت استراتژیک رسانه24
2-3-2 جنگ نرم25
1-2-3-2 جنگ نرم در فضای سایبر27
3-3-2 رقابت و یا جنگ رسانه‌ای، در سپهر رسانه‌ای جهان29
4-3-2 دیپلماسی عمومی و ارتباطات استراتژیک32
5-3-2 دیپلماسی رسانه‌ای38
1-5-3-2 تبديل اطلاعات سري به اطلاعات آشكار39
2-5-3-2 رسانه‌ها؛ نهادهاي خصوصي ديپلماتيك40
3-5-3-2 ديپلماسي رسانه‌اي؛ عرصه ديپلماسي افكار عمومي41
4-5-3-2 رسانه‌ها؛ حلقه اتصال دولت‌ها به افكار عمومي جهاني42
6-3-2 رسانه پدیده‌ای انسان‌واره43
7-3-2 فضای نوین رسانه‌ای جهان48
1-7-3-2 سیر تطور رسانه و مخاطب و جامعه49
2-7-3-2 جامعه اطلاعاتی :64
3-7-3-2 جامعه دانشي71
4-7-3-2 جامعه مجازي74
5-7-3-2 جامعه الحاقی82
6-7-3-2 جمع‌بندی بخش «فضای نوین رسانه‌ای جهان»87
فصل سوم: روش تحقیق88
1-3. مقدمه89
2-3. شیوه تحقیق89
3-3. روش گردآوری اطلاعات91
1-3-3 مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای91
2-3-3 مصاحبه عمیق92
3-3-3 روش گراندد تئوری93
4-3. جامعه آماری يا جامعه مورد بررسی96
5-3. روش نمونه‌گیری و محاسبه حجم نمونه97
6-3. روش تجزیه‌وتحلیل اطلاعات98
7-3. اعتبار و پایایی تحقیق102
فصل چهارم: یافته‌های تحقیق104
1-4. مقدمه105
2-4. ابعاد آرایش رسانه‌ای105
3-4. مفهوم،‌ معنا و تعریف آرایش رسانه‌ای108
4-4. پیش‌نیاز آرایش رسانه‌ای112
5-4. برنامه‌ریزی در آرایش رسانه‌ای114
1-5-4. تعیین رویکردهای طراحی در برنامه‌ریزی115
2-5-4 تبیین وضع موجود در برنامه‌ریزی118
3-5-4 ترسیم وضع مطلوب و شناخت آینده و فضای نوین رسانه‌ای جهان در برنامه‌ریزی128
4-5-4 . طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی135
1-4-5-4. طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام اول،‌ ‌تنظیم اصول و قواعد طراحی آرایش135
2-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام دوم، تعیین نوع آرایش رسانه‌ای147
3-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام سوم، تفکیک پارادایم149
4-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام چهارم، تعیین حوزه نفوذ تمدنی151
5-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام پنجم، نیازسنجی152
6-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام ششم، تنظیم حوزه‌های آرایش رسانه‌ای153
7-4-5-4 طراحی آرایش رسانه‌ای در برنامه‌ریزی- گام هفتم، تبیین اهداف،‌ مأموریت و چشم‌انداز و انتشار‌156
6-4. سازمان‌دهی در آرایش رسانه‌ای160
7-4. منابع انسانی و تأمین امکانات در آرایش رسانه‌ای163
8-4. هدایت و رهبری در آرایش رسانه‌ای166
9-4. نظارت و کنترل در آرایش رسانه‌ای167
فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری170
1-5. مقدمه171
2-5. خلاصه تحقيق171
3-5. خلاصه يافته‌ها172
4-5. نتيجه‌گيري178
5-5 محدوديت‌هاي تحقيق183
6-5. پيشنهادهاي برخاسته از تحقيق183
7-5. پيشنهادهايي به ساير محققين185
پیوست ۱:‌ متن مصاحبه‌ها186
مصاحبه‌های عمیق و کدگذاری‌های باز مصاحبه‌ها187
فهرست منابع و مآخذ244
فهرست تصاویر، نمودارها و جداول:
تصویر ۱-2 محدوده‌های اطلاعات28
تصویر ۲-۲ ارتباطات استراتژیک از منظر بنیاد رند36
تصویر 3-2 سیر تطور جامعه49
تصویر 4-2 سیر تطور جامعه49
تصویر 5-2 سیر تطور وب51
تصویر 6-2 سیر تطور وب53
تصویر 7-2 دروازه ادغام54
تصویر 8-2 چشم‌انداز بسط وب55
تصویر 9- 2 چشم‌انداز بسط وب56
تصویر 10-2 آینده سرگرمی58
تصویر 11-2 آینده سرگرمی60
تصویر 12-2 نقشه ترند یونیورس 201263
تصویر 13-2 بستر مفهومی جامعه اطلاعاتی66
تصویر 14-2 دامنه شهر الکترونیک69
تصویر 15-2 ارکان شهر الکترونیک70
تصویر 16-2 ریشه‌یابی شهر الکترونیک71
تصویر 17-2 سیر تطور جامعه72
جدول 1-3 فهرست مصاحبه‌های عمیق93
تصویر 2-3 جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها به صورت زیگزاگ97
جدول 3-3 نمونه‌ای از کدگذاری101
تصویر 4-3 نمونه‌ای از یک ایدئوگرام مصاحبه عمیق102
تصویر 1-4 چارچوب‌های آرایش رسانه‌ای106
تصویر 2-4 الگوی مدیریت عمومی رسانه107
تصویر 3-4 عقبه آرایش رسانه‌ای114
تصویر 4-4 برنامه‌ریزی در آرایش رسانه‌ای115
تصویر 5-4 برنامه‌ریزی- رویکردهای طراحی117
تصویر 6-4 برنامه‌ریزی- شناخت وضع موجود118
تصویر 7-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- شناخت توان رسانه‌ای121
تصویر 8-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- شناخت سازمان و برنامه122
تصویر 9-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- ضعف‌شناسی- آسیب‌شناسی123
تصویر 10-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- ضعف‌شناسی- شناخت مخاطبان رسانه‌های خودی126
تصویر 11-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود127
تصویر 12-4 برنامه ریزی- ترسیم وضع مطلوب و فضای نوین رسانه‌ای جهان131
تصویر 13-4 برنامه ریزی- ترسیم وضع مطلوب و فضای نوین رسانه‌ای جهان134
تصویر 14-4 برنامه ریزی135
تصویر 15-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی135
تصویر 16-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی- رسانه138
تصویر 17-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی- مدیریت139
تصویر 18-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی- پیام144
تصویر 19-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تنظیم اصول و قواعد طراحی- مخاطب147
تصویر 20-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- نوع آرایش149
تصویر 21-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تفکیک پارادایم150
تصویر 22-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- تعیین حوزه تمدنی151
تصویر 23-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- نیازسنجی152
تصویر 24-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- حوزه‌های آرایش رسانه‌ای156
تصویر 25-4 برنامه‌ریزی- طراحی آرایش رسانه‌ای- اهداف و مأموریت و چشم‌انداز159
تصویر 26-4 الگوی مدیریت عمومی رسانه160
تصویر 27-4 سازمان‌دهی163
تصویر 28-4 منابع انسانی و امکانات166
تصویر 29-4 رهبری و هدایت167
تصویر 30-4 نظارت و کنترل169
تصویر 1-5 الگوی طراحی آرایش رسانه‌ای181

فصل اول: کلیات
1-1. مقدمه
در فصل پیش رو، که تحت عنوان کلیات است؛ در بدو امر، به بیان مسئله پرداخته‌شده و سعی نگارنده بر آن بوده تا بیش از هر چیز، چیستی و مسئله‌ی تحقیق را به‌وضوح تبیین نماید. در ادامه ضرورت و اهمیت تحقیق حاضر مورد مداقه قرارگرفته، تا آنکه، فوایدِ انجام و مضراتِ عدم انجام آن، احراز گردد. سپس اهداف و پرسشهای اصلی و فرعی تحقیق بیان گردیده و درنهایت مفاهیم اصلی پژوهش تعریف شدهاند. بر این اساس، در فصل حاضر پایههای لازم برای شروع تحقیق و مقدمات ورود به فصول بعدی تبیین گردیده است؛ تا آنکه پژوهش به‌درستی بر پیهای خود شکل بگیرد.
2-1. بيان مسئله
در جهانی زندگی میکنیم که حوزهی رسانه و مدیریت آن، به دلیل شتاب روزافزون توسعه تکنولوژی، تحولات مخاطب و ذائقهی آن‌ها و طیفهای گسترده و متکثر مخاطبان، رقابت تنگاتنگ با سایر رسانهها، گستردگی و تنوع موضوعات مربوط به رسانه و … با تغییر و تحولات پرشتاب روبروست و صداوسیما ناگزیر از آن است که برای بقای خویش، حرکت خود را با تحولات گوناگون منطبق نماید.
از سویی دیگر استکبار جهانی، در استمرار سلطه و استعمار خویش، از مراحل استعمار کهن و استعمار نوین عبور نموده و اکنون به وضعیت استعمار جدیدی که آن را «استعمار فرانو» مینامند، رسیده است. این استعمار، نه به‌واسطه‌ی قدرت سخت، بلکه با اعمال قدرت نرم، محقق میشود که با عناوینی چون، تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، ناتوی فرهنگی و درنهایت، جنگ نرم شناخته میشود. جمهوری اسلامی ایران نیز در مبارزه و مقاومت خویش در برابر سپاه باطل، در تقابل و مواجهه با جبهه نرم دشمن قرار دارد و رسانهی ملی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر قدرت نرم جمهوری اسلامی، در مقابل صف رسانهای استکبار جهانی که گاهی از آن به «امپریالیسم رسانهای» تعبیر میشود؛ ایستاده است.
همچنین، صداوسیما به‌موازات مبارزه با امپریالیسم رسانهای و جریان رسانهای نظام سلطه، مأموریت مدیریت افکار عمومی جامعه و هدایت فرهنگ را بر عهده دارد و بیش از همه، «تلویزیون» به‌عنوان رسانهای تأثیرگذار و پرمخاطب، جایگاه رفیعی در مهندسی فرهنگی کشور و عرصهسازی دارد.
از طرفی، مقام معظم رهبری نیز در فرمایشات خود در حوزهی آرایش رسانهای صداوسیما میفرمایند:
« امروز آرايش رسانه‏اي و فرهنگي که در مقابل جمهوري اسلامي قرار دارد، بسيار آرايش پيچيده، متنوع، متكثر، کارآمد و فنى و پيشرفته است. صداوسيما یک‌تنه در مقابل اين آرايش عظيم ايستاده است.» (خامنه‌ای, 1383)
ایشان ضمن تأکید بر مأموریت صداوسیما و تبیین ابعاد آن، الزاماتی را برای نیل به این مأموریت تعریف میکنند و میفرمایند:
«الزام مأموریت محورى رسانه ملی، داشتن آرايش رسانه‌اىِ کارآمد در عرصه‌ى استانى و ملى و بين‌المللى است؛ … در اين‌جا آرايش ما ضعيف است… اين آرايش بايد کارآمد باشد؛ داراى قدرت انعطاف براى انطباق با شرايط گوناگون و پيش‌بينى نشده باشد؛ در برخورد با مسائل گوناگون، توانايى، سرعت و چالاكى داشته باشد؛ بتواند موضع خودش را اتخاذ كند و كارساز باشد. » (خامنه‌ای, بیانات در دیدار مسولین صدا و سیما, 1383)
از سویی دیگر، رقابت تنگاتنگ رسانههای متنوع و متکثر، به‌موازات شتاب روزافزون تکنولوژی و تغییر ذائقهی مخاطبان و تحولات پرشتاب، شرایطی را رقم زده است که موجب ایجاد محیطی پویا در عرصهی رسانه شده و لحظه‌به‌لحظه، این عرصه در حال دگردیسی و تطور است. در بالا تأکید شد که، آرایش رسانهای کارآمد، در گرو انعطافپذیری و انطباق با شرایط جدید است. چراکه بقای هر رسانهای (یا هر پدیدهای دیگر) در گرو توانایی انطباق با شرایط جدید است و در غیر این صورت محکوم به زوال و فناست.
برای انطباق با شرایط جدید که لازمهی داشتن آرایش رسانهای کارآمد است، میبایست به‌طور مستمر، شرایط محیط زیست رسانهای را سنجید و مسیر خود را در کشاکش آن، جستجو کرد.
همچنین برای طراحی «آرایش رسانهای کارآمد» میبایست مفهوم، ابعاد، حوزهها و جوانب «آرایش رسانهای» را سنجید، و به عبارتی دیگر، الگویی برای آرایش رسانهای ترسیم نمود، تا آنکه از رهگذر آن الگو بتوان به سر منزل «طراحی آرایش رسانهای کارآمد» نائل شد.
با توجه به شرایط و محیط رسانهای جهان، مسئله این است که صداوسیمای جمهوری اسلامی، چه الگوی آرایش رسانهای، را باید داشته باشد تا بتواند با برتافتن آن الگو و سپس طراحی آرایش رسانهای، از عهده مأموریت جهانی خود برآید؟
تحقیق حاضر بر آن بود، تا به‌قدر توان و قوت قلم نگارنده، به این مسئله پاسخ مناسب دهد. نکته آنکه «آرایش رسانهای» ابعاد و وجوه متکثری دارد؛ که بضاعت این تحقیق در بررسی آرایش رسانهای، به حوزهی رسانههای تصویری، محدود میگردد.
3-1. ضرورت و اهمیت تحقیق:
مأموریت یک سازمان، هدف یا علت وجودی سازمان است و الزامات مأموریت، چیزی است که رسیدن به اهداف سازمان و انجام مأموریت آن را تضمین میکند.
سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران به مثابه یک «دانشگاه عمومي»، مأموریت «مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه» را بر اساس «اهداف کلان» خود بر عهده دارد. اما چگونه میتواند از عهدهی این مأموریت برآید و چه چیزهایی انجام این مأموریت را تضمین میکند؟ یا به عبارت دیگر انجام این مأموریت، چه الزاماتی دارد؟
مقام معظم رهبری الزام این مأموریت را در تأمین مواردی ازجمله، امين نظام، مورد اعتماد مردم، برخوردار از مزیت‌های رقابتى و داشتن آرايش رسانه‏اىِ کارآمد میدانند. (خامنه‌ای, بیانات در دیدار مسولین صدا و سیما, 1383)
انعطافپذیری و قدرت انطباق با شرایط جدید، خود از ملزومات آرايش رسانهای است و دستیابی به چنین آرایشی، نیازمند برتافتن یک الگوی جامع‌الابعاد است که حوزهها و جوانب آرایش رسانهای را تعریف نماید.
بر این اساس لازم بود که در مبادی امر، «شرایط جدید» در فضای نوین رسانهای جهانی به چنگ ذهن آید؛ تا آنکه رسانه ملی بتواند خود را در نسبت با آن شرایط بازیابد. پس از شناخت از محیط، میبایست به الگویی برای تنظیم آرایش رسانهای و ابعاد و جوانب آن دست یافت، تا آنکه به‌واسطه‌ی آن الگو، امکان طراحی آرایش رسانهای کارآمد رسانه ملی، فراهم میشد.
لذا پژوهش پیش رو، از آن حیث واجد اهمیت و ارزش است که سازمان صداوسیما را از مزایای داشتن الزامات مأموریت محوری خود، بهرهمند میسازد.
از سویی دیگر، صداوسیما در خط مقدم مواجههی با جنگ نرم دشمنان انقلاب اسلامی ایران و به‌ویژه جنگ رسانهاي آنان قرار دارد که با تکنولوژیهای پیشرفته و تزویر رسانههای اختاپوسی خود، در پی مقابله و منازعه با انقلاب اسلامی به کارزار برآمدهاند. صداوسیما گریزی از آن ندارد که، به‌موازات مأموریت سازمانی خویش که بیشتر ناظر به درون جامعه است، ذهن و قلب جامعه را از آماج تهدیدات رسانهای دشمن نیز مصونیت ببخشد. همچنین در عرصهی جهانی، صدای اسلام و سیمای انقلاب را به جهان عرضه کند. لذا برای انجام این مأموریت نیز، ضروری است که آرایش رسانهای دشمن را ترسیم نموده و در مواجهه و مقابلهی با آن، آرایش رسانهای مطلوب خویش را طراحی نمود که این طراحی نیز، مستلزم داشتن یک الگو است!
به‌طور خلاصه، اگر مأموریت صداوسیما (که همان هدف یا علت وجود این سازمان است)، مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه میباشد، برای تضمین اجرای این مأموریت، فرزندان انقلاب اسلامی را گریزی از آن نیست که، الگویی برای تنظیم آرایش رسانهای تدوین نمایند تا با برتافتن آن الگو، آرایش رسانهای صداوسیما در انطباق با شرایط جدید طراحی شده و در مواجهه با امپریالیسم رسانهای دشمن، بر تهدیدات آن نیز فایق آیند.
بنابراین ضروری است که الگویی برای آرایش رسانهای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، در نسبت با عرصهی نوین رسانهای جهان، و مواجهه با تهدیدات جبهه رسانهای جنگ نرم دشمن، تدوین شود.
لذا ضرورت تحقیق حاضر ازآنجاست که، عدم برتافتن الگوی آرایش رسانهای، صداوسیما را در انجام مأموریت خود، در هدایت افکار و فرهنگ عمومی جامعه و همچنین مقابله با جنگ نرم و جنگ رسانهای دشمن، ناکارآمد و کمتوان میسازد.
گفتنی است، یکی از نکاتی که در این تحقیق مدنظر بوده؛ این است که، کوشش حاضر متناسب با اهداف و نيازهاي سازمان صداوسيما باشد. بر اساس آنچه در افق رسانه ملی تدوین‌شده است، مأموریت رسانه ملی «مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه» است، که نیل به این مأموریت (بر اساس فرمایش مقام معظم رهبری)، در گرو تأمین الزامات آن است که یکی از این الزامات، داشتن «آرايش رسانه‌اىِ کارآمد» و «قدرت انعطاف براى انطباق با شرايط» میباشد که این دو مؤلفه در موضوع این پایان‌نامه، اشراب گردیده است.

4-1. اهداف تحقیق
• هدف اصلي: پیشنهاد الگوی آرایش رسانهای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران
• اهداف فرعي:
1. آشنایی با حوزه‌ها و جوانب آرایش رسانهای
2. بررسی شرایط نوین فضای رسانهای جهان
5-1. سؤالات تحقیق
• سؤال اصلي:
الگوی آرایش رسانهای صداوسیمای جمهوری اسلامی در نسبت با فضای نوین رسانهای جهان، چگونه باید باشد؟
• سؤالات فرعي:
1. آرایش رسانهای، چه حوزهها و جوانب و ابعادی را در برمی‌گیرد؟
2. شرایط نوین فضای رسانهای جهان چگونه است؟
6-1. فرضیه‌ها
ازآنجاکه پژوهش حاضر از نوع اکتشافی میباشد و به شیوهی کیفی و استقرایی است، مبتنی بر فرضیه خاصی نمیباشد.
7-1. تعریف مفاهیم
آرایش رسانهای:
مفهوم آرایش رسانهای، ازجمله مفاهیم استعاری است که از دانش نظامی به عاریت گرفته شده است. لذا معنای آن را باید در تعاریف نظامی جست.
آرایش نظامی: مرتب و منظم کردن نیروها در یک سازمان به‌منظور حمله یا دفاع و نوعی تقسیم‌کار سازمان‌یافته و از قبل تعیین شده را آرایشات گویند .وزارت دفاع آمریکا، آرایش را به این شکل توصیف می‌کند: «دو یا چند هواپیما، کشتی یا یگان که تحت فرماندهی یک فرمانده عمل می‌کنند». آرایش‌ها شامل یگان‌هایی در سطح تیپ، لشکر، تیپ هوایی یا غیره می‌شوند.
ساده‌ترین روش بررسی آرایش و صفبندی و امکانسنجی نوع درگیری در يك منازعه نظامي که البته منازعه مذکور میتواند سياسي، فرهنگي يا اقتصادي نیز باشد ، تهيه «ترتيب نيرو» و «تركيب نيرو» است.
«ترتيب نيرو»: ترتیب نیرو، تنظيم و برآورد توانمندي و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری دشمن و حريف در ۶ حوزه نيروي انساني، تجهيزات، تأسيسات، منابع مالي، منابع زماني و استراتژي و تاكتيك اتخاذشده،میباشد.همچون مدير يك تيم فوتبال كه در هنگام مسابقه، با توجه به آرايش و توانمندي تيم حريف در زمين بازي، تيم خود را آرايش ميدهد، يك مدير استراتژيك يا تاكتيكي نيز پس از «ترتيب نيرو»ي حريف، به «تركيب نيرو»ي جبهه خود ميپردازد.
تركيب نيرو: ترکیب نیرو، تنظيم و برآورد توانمندي و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری خود، در ۶ حوزه نيروي انساني، تجهيزات، تأسيسات، منابع مالي، منابع زماني و استراتژي و تاكتيك اتخاذشده، نسبت به «ترتيب نيرو»ي دشمن و حريف است.
هرگاه «ترتيب نيرو»ي حريف، به‌روز، تنظيم و برآورد شد و سپس «تركيب نيرو»ي خودي، در نسبت با آن به‌روز، تنظيم گرديد، آنگاه سنجش منازعه ممكن خواهد بود.
به‌تبع بررسی مفهوم آرایش نظامی، ترتیب نیرو و ترکیب نیرو، مفهوم آرایش رسانهای نیز این‌گونه تعریف میشود که:
آرایش رسانهای، برآورد توانمندي و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری دشمن و حريف در ۶ حوزه نيروي انساني، تجهيزات، تأسيسات، منابع مالي، منابع زماني و استراتژي و تاكتيك اتخاذشده و سپس در مقابل آن؛ چینش، تنظيم و برآورد توانمندي و استعداد نرمافزاري و سختافزاري خود، در ۶ حوزه نيروي انساني، تجهيزات، تأسيسات، منابع مالي، منابع زماني و استراتژي و تاكتيك اتخاذشده، نسبت به «ترتيب نيرو»ي رسانههای دشمن و حريف است. (که البته میتوان در تعریف، حوزههای رسانهای مثل رادیو، تلویزیون، فضای مجازی و… و همچنین پوشش جغرافیایی، دسترسی مخاطب، محتوا و.. را نیز افزود)
استراتژی:
ريشه استراتژي (Strategy) به واژهي يوناني استراتژوس Strategos برميگردد. (Webster, 2005) استراتژوس كه در جمع به‌صورت Strategi يا Strategoi درميآيد، درواقع لقب رهبران ارتش باستان (و به‌خصوص رهبران ارتش باستان آتني) بود كه به دليل فرماندهي و فن دستور دادن به نيروهاي ارتش و تعليمات اصول خاص نظامي و تدبير جنگي، به ايشان اطلاق ميشد. (باقري, بی‌تا)
واژه استراتژوس مشتق شده از استراتوس Stratos يعني ارتش است. پيدايش واژه استراتژوس همزمان با افزايش ميزان اهميت و پيچيدگي بيشتر تصميمگيريهاي نظامي بود. (لطفيان, 1384)
استراتژی یک برنامه جامع برای عمل است که جهت‌گیری‌های عمده سازمان را معین می‌کند و رهنمودهایی برای تخصیص منابع در مسیر کسب هدف‌های بلندمدت سازمانی ارائه می‌دهد. (رضاییان, 1383, ص. 239)
استعمار فرانو:
استعمار فرانو عبارت است از سلطه فرهنگي، اقتصادي و سياسي كامل، همهجانبه، تدريجي و نامحسوس بر منابع حياتي و مالي همه جهان كه با محوريت امپرياليسم فرهنگي تحقق می‌یابد. ويژگي برجسته استعمار فرانو، محوريت بخشيدن به مفهوم «قدرت فرهنگ» است. اين به آن معنا نيست كه استعمارگران در فضاي استعمار قديم و جديد از «قدرت فرهنگ» غافل بودهاند، بلكه شواهد تاريخي، گوياي بهرهمندي استعمارگران از قدرت فرهنگ به‌ویژه تلاش براي تغيير دين، زبان، آداب‌ورسوم و ساختار آموزشي مستعمرهها، متناسب با علاقههاي فرهنگي و تمدني خويش در تمامي دورانهاي استعمار است. به عبارت ديگر، ميتوان مبناي استعمار فرانو با محوريت قدرت فرهنگ را آن چيزي دانست كه به‌عنوان مفهوم قدرت نرم ارائه ميشود. قدرت نرم، شيوهاي از اعمال قدرت در مقايسه با شيوههاي سنتي و سخت است كه با بهرهگيري از ارزشهاي موجود در فرهنگ و جذابيتهاي ايدئولوژيكي موجب ميشود يك فرد، گروه يا كشور كاري كند كه فرد، گروه يا كشورهاي ديگر همان چيزي را بخواهند كه او ميخواهد. (پورعلي, 1385, ص. 142و143)
دیپلماسی عمومی:
ديپلماسي عمومي از منظر انستیتو بروکینگز1، به آن بخش از برنامه‌هاي دولتي گفته مي‌شود که به قصد اطلاع‌رساني و يا اعمال نفوذ بر افکار عمومي ساير کشورها انجام مي‌شود. ديپلماسي عمومي از ديپلماسي سنتي فراتر مي‌رود و به تعامل ميان گروه‌هاي ذي‌نفوذ و جريان فراملي اطلاعات و آراء و به‌تبع آن جهت‌دهي افکار عمومي مردم ساير کشورها مي‌پردازد.
دیپلماسی عمومی، از مجرای اعطای بورسیه تحصیلی و برنامههای تبادل دانشجو، آموزش زبان، رسانه‌ها و به‌ویژه رسانههای جدید و شبکههای اجتماعی، سلبریتی دیپلماسی و یا دیپلماسی مشاهیر، توریسم و یا دیپلماسی شهروندی، دیپلماسی معماری، دیپلماسی پزشکی، دیپلماسی ورزشی، دیپلماسی غذا، دیپلماسی حیوانات و … محقق میشود.
وزارت امور خارجه ایالات‌متحده آمریکا، در سال 1985 در تعریف دیپلماسی عمومی این‌گونه آورده است که؛ «دیپلماسی عمومی به برنامه‌های تحت حمایت دولت اشاره دارد که هدف از آن‌ها اطلاع‌رسانی و یا تحت تأثیر قرار دادن افکار عمومی در کشورهای دیگر است.» (مشرق, 1391)
اما به دلیل تنیدگی این مفهوم با قدرت نرم، آن را می‌توان این‌گونه تعریف نمود:
«توانایی تأثیرگذاری بر دیگران برای کسب نتایج مطلوب از طریق جذابیت به‌جای اجبار یا تطمیع. به عبارت دیگر قدرت نرم توانایی به دست آوردن نتایج مطلوب است به دلیل آنکه دیگرآن‌همان چیزی را بخواهند که شما می‌خواهید.» (مشرق, 1391)
در یک جمع‌بندی، می‌توان دیپلماسی عمومی را آمیزهای از شیوههای غیررسمی برای انتقال پیام به مخاطبان جهانی دانست که از طریق «اقناع اذهان و ارضای قلوب» به تصرف قلب و ذهن آنان خواهد انجامید؛ که ترمیم و یا ارائه وجهه و چهره یک دولت-ملت، در نزد آن مخاطبان نیز از تبعات آن خواهد بود.
قدرت نرم:
«قدرت نرم، توانایی کسب از طریق جذب به‌جای اجبار» است. این نوع قدرت «از طریق روابط با متحدان، کمکهای اقتصادی و تبادلات فرهنگی حاصل می‌شود» (S.Nye, 2004)
جوزف ناي این‌گونه عنوان میکند: «قدرت نرم جلب نمودن مردم به‌جای مجبور کردن آن‌ها است » (گلشن پژوه, 1387, ص. 22)
این نوع از قدرت میتواند موجب به وجود آمدن و توسعه افکار عمومی مطلوبتر و کسب اعتماد بیشتر در میان کشورهای دیگر شود. به نظر نای، اساس قدرت نرم در ارزشهای فرهنگی و سیاسی یک کشور نهاده شده است، در فرهنگ عمومی و نحوه رفتار سیاسی با هر کشور در سطح بینالمللی؛ و درواقع ایجاد حس مشروعیت برای اهداف بینالمللی یک کشور. وی در مقالهای دیگر می‌نویسد: قدرت نرم، توانایی به دست آوردن چیزی است که با جذب و اقناع سایرین برای اهداف خود می‌خواهیم. به‌هرحال، قدرت نرم، واژهای است که در نظریههای روابط بین‌الملل برای توصیف یک مجموعه سیاسی، مانند دولت به کار می‌رود؛ تواناییای که به‌طور مستقیم بر رفتار یا منافع سایر نهادهای سیاسی از طریق شیوههای فرهنگی و ایدئولوژی سیاسی تأثیرگذار است. البته این مفهوم در مقایسه با قدرت سخت معنا پیدا می‌کند که به لحاظ تاریخی معیار واقعگرایانه و مسلط قدرت ملی محسوب شده و شاخص‌های سنجش آن کمّی و شامل مواردی چون جمعیت، سرمایههای نظامی ملموس و واقعی، یا تولید ناخالص ملی است. (گلشن پژوه, 1387, ص. 22)
سازمان‌دهی:
سازمان‌دهی فراگردی است که طی آن با تقسیم‌کار میان افراد و گروه‌های کاری، و ایجاد هماهنگی میان آن‌ها برای کسب اهداف تلاش می‌شود. وظیفه سازمان‌دهی و طراحی سازمان در شمار وظایف مهم مدیران است که میزان انعطاف‌پذیری سازمان در مقابل تحولات محیطی را معین می‌کند. (رضاییان, 1383, ص. 273)
کنترل و نظارت:
کنترل و نظارت فراگردی است که از طریق آن،‌عملیات انجام‌شده با فعالیت‌های برنامه‌ریزی شده تطبیق داده می‌شوند. کنترل امری است که به‌صورت مستمر دائمی بر آن باید اهتمام شود و تا انتها استمرار می‌یابد. (stoner, 1983, p. 592)
مدیریت منابع انسانی:
مدیریت منابع انسانی، اصطلاحی است برای توصیف گستره‌ای از فعالیت‌های متنوع شامل جذب،‌نگهداری، و پرورش نیروی کار با استعداد و پر انرژی. مدیریت منابع انسانی برای مسئولیت مدیران برای تجهیز سازمان با کارکنان توانمند و حصول اطمینان از مطلوبیت به‌کارگیری استعدادهای آنان دلالت دارد. برخی از صاحب‌نظران بر این باورند که «اگر افراد مناسب استخدام شوند و در جای مناسب به کار روند همه‌چیز خوب پیش خواهد رفت.»‌ (Bridges, 1994, p. 130)
هدایت:
‌هدایت بر تلاش مدیر برای انگیزش کارکنان به‌منظور نیل به اهداف سازمانی دلالت دارد که از سه طریق؛‌ رهبری،‌ انگیزش و برقراری ارتباط صورت می‌گیرد. (Agrawal, 1982, p. 7)
هماهنگی:
هماهنگی فراگردی است که طی آن، همه بخش‌های تشکیل دهنده یک کل برای کسب یک هدف مشترک ترکیب می‌شوند. هماهنگی با مجموعه‌ای از سازوکارهای رفتاری و ساختاری تحقق می‌یابد که برای مرتبط ساختن اجزای سازمان با یکدیگر به کار می روند و نیل به اهداف سازمانی را تسهیل می‌کنند. (رضاییان, 1383, ص. 363)
فصل دوم: مبانی نظری
1-2 مقدمه
فصل حاضر، به پیشینه و مبانی نظری پژوهش اختصاص دارد که بخش اول آن مربوط به تحقیقات پیشین میباشد. در این بخش تلاش نگارنده بر آن بود که، پژوهشهایی را که به لحاظ موضوعی با این پایان‌نامه، قرابت دارد، برگزیند و آن‌ها را به ترتیب اولویت، مورد ارزیابی قرار دهد. شایان ذکر است که، متأسفانه در بررسی حوزه الگوی آرایش رسانهای، تحقیق خاصی مشاهده نگردید.
بخش دوم فصل حاضر نیز، به مبانی نظری پژوهش می‌پردازد. مواردی از قبیل جنگ نرم ،‌ قدرت نرم، دیپلماسی عمومی، ارتباطات استراتژیک، رقابت در سپهر رسانه‌ای، مدیریت استراتژیک رسانه، رسانه به مثابه پدیده‌ای انسانوار و همچنین سیر تطور رسانه و مخاطب در فضای نوین رسانه‌ای جهان، ازجمله مواردی هستند که مبانی نظری تحقیق حاضر را شکل می‌دهند که در بخش دوم تحقیق آمده است.
2-2 بررسی تحقیقات پیشین
1-2-2 تحقیقات داخلی
نزدیک‌ترین پژوهشهایی که در حوزه داخلی به موضوع تحقیق حاضر یافت شد، موارد زیر می‌باشد:
1- آزرکمند، احسان (1388). آرایش رسانهای ناتو فرهنگی در تضعیف فرهنگ دینی و ملی با تأکید بر شبکههای فارسی‌زبان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده صداوسیما، قم.
این پژوهش به‌منظور بررسی و تحلیل آرایش رسانهای ناتو فرهنگی در تضعیف فرهنگ دینی و ملی نگاشته شده و بیش از آرایش رسانهای صداوسیما، به تحلیل ناتوی فرهنگی میپردازد. ازآنجاکه مقوله ناتوی فرهنگی با آرایش رسانهای خود درصدد هدف قرار دادن ذهنها و اندیشههای جامعه ماست، پژوهش حاضر، به شناخت آن و ارائه راهکارها با توصیف و تحلیل و تبیین روند موجود، روش‌های مورد استفاده رسانههای فارسی‌زبان ناتوی فرهنگی، در تضعیف فرهنگ دینی و ملی کشورمان میپردازد.
این پژوهش، با استفاده از روش تحلیلی، تبیینی و اسنادی و توصیف روند موجود به بررسی شگردها و عملکردهای آرایش رسانه‌ای ناتوی فرهنگی در تضعیف فرهنگ ملی و دینی می‏پردازد و با تبیین مؤلفه‌های سکولاریسم، لیبرالیسم، تهاجم فرهنگی، جنگ نرم، فرهنگ برهنگی، فرهنگ عفاف، اسلام آمریکایی، تشیع ناب، مذاهب ملحد و…، و بررسی متغیرهای اصلی و فرعی درصدد تبیین مسئله پژوهش می‏باشد. بر اساس یافتههای این پژوهش، متغیر ترویج اسلام آمریکایی با شاخصه سکولاریسم با 80%، متغیر ترویج فرهنگ برهنگی در مقابل فرهنگ عفاف با 70% ، متغیر تقویت مذاهب ملحد در مقابل تشیع ناب با 60% و متغیر تضعیف کارآمدی دین در عرصه سیاست با 50% به ترتیب دارای بیشترین درصد فراوانی در برنامه‌های شبکه‏های فارسی‌زبان ناتوی فرهنگی بودهاند.
وجه تمایز آن با پژوهش پیشِ رو، در آنجاست که، اولاً در مواجهه رسانهای ناتوی فرهنگی با جمهوری اسلامی ایران، نگاه این تحقیق معطوف به صف رسانه‌ای دشمن است و همچنین آرایش و رفتار رسانهای ناتوی فرهنگی را مورد مداقه قرار داده است. ثانیاً اینکه، روش تحقیق آن به شیوهی کمی بوده، درحالی‌که تحقیق حاضر ناظر بر روش‌های کیفی انجام‌گرفته است. ثالثاً آنکه به الگوی آرایش رسانه‌ای نمیپردازد.

2- البرزی دعوتی، هادی (1391). آینده‌پژوهی حضور صداوسیمای ایران در فضای اینترنت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صداوسیما، تهران.
در این پژوهش، با توجه به تكامل و توسعه اينترنت، ابتدا از طريق مطالعات اسنادي، روندهاي مؤثر در آينده رسانه ملي در عرصه اينترنت شناسايي شده كه عبارت‌اند از: رشد فناوري، تغييرات فرهنگي و اجتماعي، اسناد بالادستي، رقباي سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران در فضاي مجازي، رقابت حرفه‌اي در تقابل با رقابت غيرحرفهاي، هزينه و فايده در توليدات رسانهاي، ويژگيهاي رسانههاي نوين، جايگزيني تبليغات تلويزيوني با تبليغات اينترنتي، آغاز به كار اينترنت ملي و تشكيل شوراي عالي مجازي. همچنين آيندههاي محتمل رسانه ملي در فضاي اينترنت، تعريف شده كه با بررسي ديدگاههاي 20 صاحب‌نظر- با استفاده از روش دلفي- نتايج پژوهش به تفکیک درصدهای اولویت حضور، به دست آمد. با توجه به درصد نتایج، در آينده موازي، توجه به رسانه‌اینترنت و فضاي مجازي از لحاظ تأمین نيروي انساني، بودجه و ساير موارد موردنیاز مانند رسانه‌هاي سنتي «راديو و تلويزيون»، در این پژوهش، پيشبيني شده است.
بر این اساس، وجه قرابت موضوعی آن را با پژوهش حاضر می‌بایست در نوع حضور و آرایش صداوسیما در اینترنت دانست. اما وجه افتراق آن در آنجاست که، هدف پژوهش حاضر پیشنهاد «الگوی آرایش رسانهای بوده و همچنین ناظر بر شبکههای ماهوارهای است و نه حوزهی اینترنت.

3- باصری، احمد (1391). راهبردهاي مقابله با جنگ رسانه‌ای غرب عليه جمهوري اسلامي ايران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه جامع امام حسين (ع)، تهران.
این پژوهش، در ابتدا جنگ رسانهاي، برای تصاحب عرصه افکار عمومي را مورد مداقه قرار داده است و در مواجهه با اين جنگ رسانهاي که بخصوص در شبکههای ماهوارهای نمود یافته، اين پژوهش به دنبال شناسايي و ارائه راهبردها و راهکارهاي عملي متناسب با توانمندی‌های موجود رسانه‌ای کشور می‌باشد. در اين پژوهش با استفاده از روش «دلفي»، راهبردها و راهکارهاي پيشنهادي مورد ارزيابي متخصصان قرارگرفته است. جامعه آماري اين مطالعه، متخصصان علوم ارتباطات، جامعه‌شناسی و روانشناسي اجتماعي و کارشناسان و متخصصان رسانه و جنگ رسانه‌ای در کشور بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند تعداد 30 نفر انتخاب و مورد مصاحبه نيمه ساختاریافته قرار گرفتند.
نتايج به‌دست‌آمده‌ی این تحقیق حاکی از آن است که مهم‌ترین راهبردهاي مقابله با جنگ رسانه‌ای غرب بر ضد جمهوري اسلامي ايران «افزايش اعتماد مخاطب به رسانه ملي از راه پاسخ‌گویی جامع و کامل به همه نيازهاي خبري، اطلاعاتي، سياسي و اجتماعي» و اتخاذ سياست رسانه‌ای «مصون‌سازی مخاطب در برابر اثرات مخرب شبکه‌های ماهواره‌ای» به‌جای تلاش در جهت حذف فيزيکي يا آزاد گذاری کامل اين رسانه‌ها می‌باشد و مهم‌ترین راهکارهاي پيشنهادي، افزايش اعتماد مخاطب به رسانه از راه ارائه اخبار و اطلاعات شفاف، روشن، چندجانبه و دقيق به مخاطب، افزايش اعتماد مخاطب به رسانه ملي از راه تهيه و توليد اخبار و گزارش‌های داخلي و خارجي بی‌طرفانه و غیر جانب‌دارانه و افزايش تطابق پيام رسانه ملي با نيازهاي اطلاعاتي و خبري مخاطب از راه ارزيابي مداوم نيازهاي مخاطبان در گروه‌های مختلف اجتماعي و سني است.
همان‌گونه که نتایج تحقیق نشان داد، وجه تمایز این تحقیق با تحقیق حاضر(پیشنهاد الگوی آرایش رسانهای)، در آن است که این تحقیق راهکار مقابله با جنگ رسانهی دشمن را ارائه می‌دهد و تحقیق حاضر بر آن است تا یک الگوی آرایش رسانهای، پیشنهاد دهد.

4- باقریان، علی (1390). شیوه‌ها و راهکارهاي اجرايي آمريکا در استراتژي جنگ نرم عليه ايران در سال‌های 1384 تا 1389 با تأکيد بر اسناد ويکي‌ليکس. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران.
آمريکا رويکردهاي مختلفي را تاکنون براي به‌زانو درآوردن ايران و وادار کردن آن به تسليم و نهايتاً تغيير رژيم بکار برده است. اين رويکردها در دو دسته کلي سخت افزارانه و نرم افزارانه قرار داشته است. ناکامي اين کشور در دستيابي به اهداف رويکردهاي سخت افزارانه باعث شد تا راهبرد نرم افزارانه يا جنگ نرم را اتخاذ نمايد. امروزه با کوچک‌تر و پيچيده‌تر شدن جهان به‌واسطه رشد روزافزون وسايل ارتباط‌جمعی از قبيل اينترنت و ماهواره معادلات گذشته در تنظيم روابط بين کشورها تا حدود زيادي به‌هم‌خورده و جاي خود را به معادلات جديدي داده است؛ به‌گونه‌ای که به‌جای به‌کارگیری مستقيم زور، توجه قدرت‌ها به استفاده از قدرت نرم و ايجاد تغييرات از طريق مسالمت‌آميز با به‌کارگیری شيوه‌هاي نوين مداخله در امور داخلي کشورها، مورد توجه قرار گیرد. لذا این تحقیق در پی آن است که شيوهها و راهکارهاي اجرايي آمريکا در استراتژي جنگ نرم عليه ايران را بررسی نماید.
نگاه این تحقیق بیش از همه معطوف به شناخت شیوهها و راهکارهای آمریکا در جنگ نرم علیه جمهوری اسلامی است.

5- علی‌اکبر زاده انزابی، ابراهیم (1391). راهبردهاي صداوسیمای جمهوري اسلامي ايران در ديپلماسي رسانه‌اي کشور. پایان‌نامه کارشناسی ارشد،
اين تحقيق ضمن بررسي راهبردهاي موجود رسانه ملي در رابطه با ديپلماسي رسانهاي کشور به دنبال ارائه پيشنهادهاي عملي در رابطه با ديپلماسي رسانهاي کشور می‌باشد.
6- قنادیان، حسن (1386). استراتژی جنگ رسانه‌ای استعمار فرانو در منطقه خاورمیانه مطالعه مورد جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران.
هدف این پژوهش بررسی قدرت رسانهها و ارتباط آن‌ها با مراکز قدرت، بررسی ماهیت استعمار فرانو و چیستی جنگ رسانهای و ارتباط این دو باهم، عملکرد جنگ رسانهای استعمار فرانو در قبال مسلمانان و جمهوری اسلامی ایران در منطقه خاورمیانه است. روش پژوهش نیز برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از روش توصیفی – تحلیلی و برای جمع‌آوری اطلاعات از روش‌های کتابخانهای و بررسی اسناد و مدارک استفاده شده است.
این تحقیق، در پایان به یک نتیجه کلی اکتفا میکند و آن اینکه رسانههای وابسته به شبکه قدرت استعمار فرانو، پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران و همچنین بیداری اسلامی در کشورهای منطقه، آن‌ها را نشان رفته و میخواهند سرچشمه بیداری اسلامی را که جمهوری اسلامی ایران است؛ تضعیف ، استحاله و براندازی نماید.

7- عبدالهی نژاد ، عليرضا (1389). مطالعه الگوهاي نوين جنگ رسانهاي غرب عليه جمهوري اسلامي ايران. دو فصلنامه مطالعات قدرت نرم ، 1(۱) .
(مورد شناسي: تحليل محتواي مطالب خبري مرتبط با دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري سال 1388 در تارنماي بی‌بی‌سی فارسي)
این مقاله با اشاره به رسانههاي جمعي و تأکید بر قدرت تأثیرگذاری و اقناع آن، به حوادث انتخابات رياست جمهوري ايران در سال 1388 و هجمه وسيع و سنگين رواني و سياسي از سوي امپرياليسم رسانهاي غرب علیه ایران میپردازد.
مقاله حاضر همچنین، به بازنمايي مطالب خبري مرتبط با دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري ايران در سال 1388 در تارنماي فارسي بی‌بی‌سی ميپردازد که به روش تجزیه‌وتحلیل محتوا انجام‌شده است. همچنین نگارنده مقاله تلاش نموده تا با تمركز ويژه بر الگوهاي فرايندي خبر، نحوه تهيه و تنظيم مطالب خبري در رسانه بی‌بی‌سی ـ با تأکید بر وب‌گاه (تارنما) بی‌بی‌سی فارسي ـ و چگونگي بازنمايي پديده انتخابات دهم رياست جمهوري در اين رسانه، يكي از اساسی‌ترین شيوهها و تاکتیک‌های اثرگذاري رسانه‌ای بر مخاطبان هدف يعني «بازنمايي» و «انگاره سازي» رسانه‌ای در يك چارچوب توصيفي ـ تبييني مورد واكاوي و ارزيابي قرار گيرد. جامعه آماري اين پژوهش، مطالب خبري مرتبط با ايران در پايگاه اينترنتي (تارنما) فارسي «بی‌بی‌سی» است كه در 6 ماهه نخست سال 1388 به‌صورت به هم پيوسته و روزانه به‌دست‌آمده است و حجم نمونه اين تحقيق شامل 300 مطلب متنوع خبري کاملاً مرتبط با پديده انتخابات بوده است. بر اساس يافتههاي پژوهش، تمركز اصلي وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسي بر ارزشهاي خبري «شهرت» و «برخورد» يا تركيبي از اين دو است.
اين رسانه به دور از اصول روزنامهنگاري حوادث مربوط به صحنه انتخابات ايران در چارچوب راهبردهاي خبري ـ تبليغي خود عليه جمهوري اسلامي پرداخته و به نسبت 66درصد اخبار خود را با جهتگيري منفي عليه ايران منتشر كرده است. بی‌بی‌سی از اين رهگذر به دنبال ارائه تصويري فراواقعي و بازنمايي شده از صحنه سياسي ايران و القاي «بحران»، «آشوب»، «بی‌ثباتی سياسي»، «تشديد نافرماني مدني» به مخاطبان انبوه خود در داخل كشور و محيط بین‌المللی برآمده است. دغدغه این مقاله که با روش‌های کمی به نتایج خود رسیده است، در صف جنگ رسانهای علیه ایران، تنها متمرکز بر بیبیسی بوده و رفتار رسانهای آن را ارزیابی نموده است.

8- نیازمند بناب، رامین (1391). تأثیر قدرت نرمافزاري آمريکا بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران و نقش رسانه ملي در مقابله با آن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی(دانشکده علوم سیاسی)، تهران.
این تحقیق با اشاره بر فضای حاکم



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید